Jòdi-jou, kréyol matjé tibwen toupatou

Rubrique

   Avan Entènet fè tan paret, kivédi avan sé lanné 1990 la, wè an bagay ki matjé an lang kréyol té ra kité ra ka alé. Sitelman ra ki moun pa té ka menm rimatjé sa.

   Epi Twel-la (Web) la débatjé anlè nou épi tout kalté model liannay sosial kontel Facebook, Instagram, Twitter, bagay kon sa... Kifè, tout moun, pa anni (seulement) grangrek, koumansé ka matjé tou lé jou davwè (parce que) sifi an moun té fini lékol-li ek koumansé djoubaké (travailler),  i pa té ka djè ni anchay lokazion matjé. Pa menm an fwansé ! Lè ou plonbié, chofè lotobis, késiè adan an sipèmarché, mékanisien, agrikiltè kisasayésa...(etc...), ki lè ou ka matjé kéchoy ? Pies tan !

2

   Men, Entènet-la vini chouboulé sitiasion-tala. Nenpot moun pé matjé sa i lé, an moman-an i lé a ek asou sijé-a ki ka antérésé'y la. Sé pa dot ki an ranboulzay (révolution) kiltirel ki la. Plonbié-a, késiè sipèmarché-a oben mékanisien-an ni Whatsap, i ni Facebook, i pé ni Instagram ek jik, délè, Twitter. Okoumansman, atè Matinik, lè Entènet té fini rivé, sé an fwansé moun té ka matjé épi, anmizi-anmizi, nou wè an mo kréol tijé (jaillir) adan an fraz fwansé, épi dé mo, twa mo, jik lè moun-lan ka rivé matjé an fraz kréyol antiè. La ankò sé an ranboulzay kiltirel ki la pis laplipa adan sé moun-tala pa janmen apwann matjé kréyol lè yo té lékol.

3

   Kon nou sav, lékol-la ki ka woulé nan péyi Matinik la, sé an lékol ki fwansé épi liv fwansé, pwogram fwansé, lekzanmen fwansé men, soutou, sel lang yo ka sèvi andidan'y sé lang fwansé-a. Sa vré ki dépi apochan (environ) ven lanné, kréyol rantré Linivèsité lé Zantiy ek adan lékol-timoun (école primaire), lékol-jenn-manmay (collège) ek adan lékol-gran-manmay (lycée) men sé pa an matiè ki obligatwè. Lè nou ka jété an zié asou sé chif-la, nou ka konstaté ki apenn 30% lékol Matinik ka fè timanmay apwann li ek matjé kréyol. Kidonk sé moun-la ki ka sèvi'y asou Entènet-la, yo pa janmen apwann li lékol !

4

  Kifè (ce qui fait que), okoumansman, kontel (par exemple) asou Facebook, moun té ka matjé kréyol-la nenpot ki manniè kivédi (c'est-à-dire) yo té ka imité lòtograf lang fwansé a. Sa nowmal pis sé sel model lékriti yo té konnet. Epi, sa ki té konnet titak lékriti GEREC la koumansé ka krititjé yo, ka mandé yo sispann matjé kréyol nenpot manniè ek, lanné apré lanné, nou koumansé wè ki lékriti laplipa moun asou Twel-la ka rabonni (rabonni) toubannman. Dayè, dé sèten moun mété kò-yo akwèdi (comme qui dirait) pwofésè lékriti kréyol ek koumansé fè lison asou sé liannay sosial la. Bagay-tala trapé anpil siksé, sitelman siksé ki jis ni moun ki désidé fè sa yo ka kriyé Master-class pou matjé lang-lan !

5

   Men sa ki pli fò adan zafè sèvi Entènet-la, sé ki i sé sel koté éti an lang ki dominé, ki anba lopsion an lot, ki kwa pwan fè ek éti disparet pé pwan'y, ka kantékanté (rivaliser) épi sé lang wototo a (prestigieux) kontel fwansé, anglé, panyol, chinwa kisasayésa...Asou Facebook, kréyol-la menm wotè ki fwansé a ! Ek Matinik, moun ka bokanté plizanpli tikourilet (SMS) an kréyol aloski okoumansman, sé an fwansé yo té ka fè'y. Kidonk Entènet sé an bénédision ba sé lang-lan, kontal kréyol, ki poko ka wè douvan yo, éti yo ka koré balan-yo.

   Dayè, si ni jòdi-jou sitelman pankat ki matjé an kréyol lè zot wè ni tjek manifestasion nan lari, sé davwè moun pwan labitid sèvi épi kréyol asou téléfòn powtab yo ek asou Entènet. Matjé kréyol vini an bagay ki toutafetman natirel atjelman.

   Epi, ni nichtwel (site-web) kon ta nou an ki ka sèvi anni ki kréyol !...

6

Commentaires

Politik langistik

Albè

02/05/2021 - 12:31

Sa vré ki jòdijou, lank kréyol nou an tibwen toupatou, mé sé nonm politik-nou an poko konpwann ki ayen pé ké chanjé vréman si pa ni an véritab politik langistik kon sa ja ka ekzisté dé koté kon la Kows oben Kébek.

Connexion utilisateur

Commentaires récents

  • Cet hebdo d'extrême-droite a plus que raison !

    OUI, MAIS...

    Albè

    13/08/2026 - 19:02

    ...le racisme anti-blanc existe mais il est le plus souvent ANECDOTIQUE. Lire la suite

  • Cet hebdo d'extrême-droite a plus que raison !

    Je ne retournerai pas à l'école primaire.

    yeg

    13/08/2026 - 13:12

    Même si je retourne à l'école primaire et que les Gaulois sont 63 millions ,ça n'empêche pas l' Lire la suite

  • Impact de la fin du TPS en Floride : Les faits derrière la crise de Chef Creole

    "QUI VOTEREZ RN" ???

    Albè

    13/08/2026 - 10:09

    Mais 73.000 en Martinique et 82.000 en Guadeloupe avaient DEJA voté pour le RN lors de la dernièr Lire la suite

  • Impact de la fin du TPS en Floride : Les faits derrière la crise de Chef Creole

    Il a voté Trump et regrette....

    Veyative

    13/08/2026 - 07:46

    tout simplement parce que son business pâtit de la fin des TPS....
    Lire la suite

  • Oui, le racisme anti-blanc existe bel et bien !

    vous plaisantez?

    @Lidé

    12/08/2026 - 17:43

    Depuis 20ans dans les médias les chinois sont détestés, accusés de tout, comme par hasard ils aim Lire la suite

  • Oui, le racisme anti-blanc existe bel et bien !

    DONC, CHER LIDE...

    Albè

    12/08/2026 - 10:32

    ...la terre entière déteste les Noirs et fait preuve de racisme à leur égard. Lire la suite

  • Oui, le racisme anti-blanc existe bel et bien !

    Frédéric vous êtes croyant?

    @Lidé

    12/08/2026 - 04:32

    En france ce n'est plus une blague, mais une victoire des blancs, maintenant l"esclavage et les Lire la suite

  • Des milliers de citoyens du pays (le Maroc), qui est le meilleur ami d'Israël, fuient vers...l'Espagne !

    LOOOL !

    Albè

    11/08/2026 - 23:07

    Yeg-Yag-Troyag-Jean-Nemar, arrête de jouer à la pucelle effarouchée ! Lire la suite

  • Des milliers de citoyens du pays (le Maroc), qui est le meilleur ami d'Israël, fuient vers...l'Espagne !

    UNE CIBLE DANS LE DOS DE Yves -Léopold MONTHIEUX

    yeg

    11/08/2026 - 20:38

    Depuis plusieurs mois déjà le dénommé Albè ne cesse d’éructer envers moi Yeg ou Yug une série Lire la suite

  • Cet hebdo d'extrême-droite a plus que raison !

    CRETIN PATHETIQUE !

    Albè

    11/08/2026 - 16:12

    Je t'ai déjà di et redit de RETOURNER A L'ECOLE PRIMAIRE : pour 1 meurtre comme celui de Crépol i Lire la suite