Poutji ni moun ka dépotjolé moniman pou gloriyé solda matinitjé ?

Rubrique

     Sa ja ka fè pasé an dizennn moniman pou gloriyé (célébrer) solda matinitjé ki ped lavi-yo adan diféran ladjè kontel Ladjè 14-18, ladjè 39-45, ladjè L'Endochin oben Ladjè l'Aljéri ki dé sèten moun ka dépotjolé nan bonmitan lannuit. Ki manniè pou sa dékatiyé (analyser) konpowtasion-tala adan ti péyi Matinik-nou an ki za ka viv adan an sitiyasion bankoulélé (turbulences) éti nou poko janmwen wè dépi bon enpé lanné ? Ki sa sa lé di ? 

     Asiré-pa-pétet, sé moun ki pa dakò ki Matinik kontinié rété anba jouk la Fwans ki ka konmet sé dépotjolaj-tala (destruction) men ni sitelman moun, sitelman mouvman politik, ki asou larel-tala (position) ki sa enposib sav kiles adan yo ki lotè sé bagay-tala. Dayè, an moun pa blijé adan pies kalté mouvman politik pou i aji kon sa. Sé ki jòdi-jou, pa djè ni anlo Matinitjé ki ka kwè adan sistenm politik la éti nou batjé adan'y lan nan lanné 1946 la, lwa-a ki anni mofwazé (transformer) Matinik di koloni a Dépatamn fwansé lot bò dlo. Oprèmié-koumansman, sa vré ki anchay moun té konpwann  sa té kay rabonni (améliorer) lekzistans-yo, fè disparet pwan agouloutri (voracité) sé Béjé-a, anmwennzi (diminuer) chonmaj-la kisasayésa..., mé, menmsi lwa-tala mennen-vini anchay bagay a nivo lawout, lékol oben lasanté, anmizi-anmizi Matinitjé rimatjé ki sa pa té ka chouboulé (mettre à bas) vié sosiété kolonial la éti yo ka viv adan'y lan. Lizin ek distilri té ka fèmen yonn dèyè lot, BUMIDOM té ka chayé jenn manmay Laba-a, Bétjé pa té ka sispann épi vié mes rasis yo, ladwog ek zam té ka fè siwawa (se répandre) atravè ti péyi-nou an. Sitelman ki, nan lanné 2022-tala, pres chak mwa ni an moun ki ka mò davwè (parce que) i trapé an kout révolvè oben an kout fizi !

   Kivédi Matinik an banbanm toubannman ek pep-la pa ka wè pies parti politik ka pòté an solision ek dayè, sé pou sa, lè zot wè ni éleksion, pasé (plus de) 70% moun simié rété lakay-yo olié yo ay mété an bilten adan sé bwet-lin la. Sa ki pli red-la, sé ki jennes-nou an ka sanm i paré pou chalviré tout bagay pis i pa ka wè douvan'y, pis i ka santi ki péyi-a pa ni pies divini. Kidonk adan léta-a éti Matinik yé a, nou ka wè tout kalté vakabonnajri ka fet : gwotjap (bourgeois) ka détounen lajan, mè ka déklasé tè agrikol pou mété kay nan laplas-yo, Bétjé-a ka wosé pri sé machandiz-la lanné apré lanné ek ka péyé anployé-yo épi lanmonné-kod (clopinettes), tout kalté moun-andéwò (étranger) ki sòti toupatou oliwon latè ka vini enstalé Matinik ek ka mennen an lavi obijoul, lajistis ki simié maré lajol jenn aktivis men ki pa ka menyen an pwel chivé sé Bétjé-a ki prézonnen Matinik épi klowdékòn oben Neg madragè (corrompu).

   Alò, kon sa yé a, bon enpé Matinitjé anni chapé-tonbé adan dézespwa ek adan yo, ni sa ki ka di : "Zafè tjou mel ki pwan plon !". Es fok nou dakò épi tout aksion-yo ? Awa ! Ek, adan zafè dépotjolé moniman ka gloriyé solda matinijé, nou andwa pa dakò épi sa. Poutji ? Davwè sa ka fè konsidiré sé yo ki reskonsab léta-a éti nou adan'y lan aloski laplipa adan yo, sé té madjendjen (prolétaire) ek pies yich Bétjé pa janmen trapé lanmò'y adan ladjè l'Endochin oben l'Aljéri. Si zot wè ni tou sa Neg matinitjé ki angajé adan larmé fwansé sé té jistiman pou yo pa té ay koupé kann oben chayé bannann ba Bétjé ! Sé pou yo té pé trapé an lot lavi, an lot divini. Lè zot wè dé sèten adan nou ka pété sé plak-la éti non-yo matjé asou yo a, sé nou menm nou ka ba kout boutou. Sé mémwè ariè-gran-papa nou ek gran-papa nou nou la ka dérespekté. Epi ki sa sa pé fouté Léta fwansé pis sa pa ka anmwennzi (diminuer) pouvwè'y an pies kalté manniè. Okontrè, i ka sèvi épi sa pou montré, dapré'y, ki manniè nasionalis ek endépandantis pa ayen dot ki an bann moudong. 

   Sa vré ki Matinitjé chalviré adan ladézespérans, sa vré ki laplipa sé politisien-nou an sé zéwo-douvan-an-chif, mé es sé lè nou ké dépotjolé moniman sa ké chanjé an tjou-patat ? I lè pou nou katjilé asou sa tibwen an manniè ki sérié.

   NB. Dayè, sistenm-lan mété nou sitelman an chien ki mi anvwala nou oblijé viré-apwann palé pwop lang-nou, lang-lan éti zanset-nou kréyé a adan lanfè ladjoukann-lan (esclavage). Sé mété lanmen an tet toubannman...

Connexion utilisateur

Commentaires récents

  • La publication en 1935 des Contes créoles recueillis en Guadeloupe par la Mosellane Marie-Anne Schont et la question de l'appropriation culturelle*

    PRECIEUSES INFORMATIONS...

    Albè

    12/10/2026 - 20:48

    L'auteur nous apprend tant de choses qu'on se rend compte que notre connaissance des sociétés cré Lire la suite

  • Contribution au sauvetage du transport public des voyageurs en Martinique

    Mqe Transports : Bizarres ,ces "pannes" à répétition.

    yeg

    12/10/2026 - 11:01

    Ursulet a oublié de mentionner le taux élevé de "pannes" sur les autobus de MT.
    Lire la suite

  • Contribution au sauvetage du transport public des voyageurs en Martinique

    4000 euros par mois ?

    yeg

    11/10/2026 - 13:25

    Il parait que certains chauffeurs de Mqe Transport sont payés 4000 euros par mois (plus qu'un pro Lire la suite

  • La maire "Péyi-a" du Morne-Rouge s'accompagne de gendarmes pour...

    Bonne idée pour le prochain carnaval

    Veyative

    09/10/2026 - 21:46

    un mariage rvn et bbr!

    Lire la suite
  • En Allemagne, le fantasme d’une partie de l’extrême droite de récupérer l’Alsace-Lorraine (et plus encore)

    TOUJOURS PAS...

    Albè

    09/10/2026 - 18:33

    Votre cerveau pas plus gros qu'un citron ne répond toujours pas à la question. Lire la suite

  • En Allemagne, le fantasme d’une partie de l’extrême droite de récupérer l’Alsace-Lorraine (et plus encore)

    des couilles au cerveau?

    @Lidé

    09/10/2026 - 14:58

    Qu'est-ce que vous ne comprenez pas?
    Lire la suite

  • Pourquoi n'y a-t-il aucun maire d'origine...antillaise dans l'Amère-patrie ?

    Ce que disait l'article....

    yeg

    09/10/2026 - 12:38

    L'article disait textuellement ceci , je cite (ligne 4) :"....il n'y a AUCUN maire d'origine an Lire la suite

  • En Allemagne, le fantasme d’une partie de l’extrême droite de récupérer l’Alsace-Lorraine (et plus encore)

    TU NE REPONDS PAS A LA QUESTION !

    Albè

    09/10/2026 - 11:56

    Pourquoi les Africains n'ont-ils pas repoussé les Arabes et les Européens ? POURQUOI ? Lire la suite

  • Pourquoi n'y a-t-il aucun maire d'origine...antillaise dans l'Amère-patrie ?

    A L'ECHELLE DE L'HEXAGONE...

    Albè

    09/10/2026 - 11:48

    ...ces villes correspondent au Carbet ou à Macouba en Martinique ! Lire la suite

  • Pourquoi n'y a-t-il aucun maire d'origine...antillaise dans l'Amère-patrie ?

    Villetaneuse, Gagny , Vaulx-en-Velin ....

    yeg

    09/10/2026 - 09:53

    Villetaneuse ( 12530 hab) , Gagny (42500 hab) et Vaulx-en-Velin (54 000 hab) ne sont pas des "b Lire la suite