Le mercredi 09 septembre, à l'Agora de la CTM (Collectivité Territoriale de Martinique), le GIP Kay Lang Kréyol-la a été officialisé par le président de la Collectivité, Serge Letchimy et Annie Chendey, représentante de la municipalité de Fort-de-France.
La quasi-totalité des défenseurs du créole et des associations culturelles liées à cette lutte étaient présentes. On trouvera ci-après l'intervention de Daniel Bardury, docteur en sciences du langage et créoliste qui a eu l'occasion d'enseigner dans la Licence et le Master de Créole de la Faculté des Lettres et Sciences Humaines du Campus de Schoelcher à l'époque où elle n'avait pas encore été baptisée "Jean Bernabé"...
Bel bonjou, tout Moun !
Respé dwé !
Mi bel jou pou lanng kréyol la, dann !
Si granpapa-mwen koté manman té ka rézisté toujou, mi sa i sé pé té di : « Tjéééé ! Lanng kréyol la ka antré an périsil ! » Sé té ké konsa i nèyè té ké di fos kontan i kontan, oben fos soté sa ka fè’y soté. Enfen, swat !
Oswè-ya, nou vini pou siyati kréyasion « Kay Lanng Kréyol La ».
Pou mwen menm, jòdi oswè-tala sé an mada (très, très) bel jou. Nou atann ! Nou espéré ! Mianvwala jou-wa rivé !
An vérité, Kay Lanng Kréyol La nésésè ! Paspoutji…( En effet…)
« Timtim ! » « Bwa chech ! »
« Wouj, ver, nwar ! »
« Drapo-a ! »
« An-an ! Sé pa drapo-a ! »
« Sé an boutjé fey grenn légliz ! »
Zot ké mandé mwen sa fey grenn légliz ka vini fè la. « Ėben ! Mi répons-lan ! » Lontan, an tan granpapa-nou, an tan papa granpapa-nou, lè moun té ni an jennman adan zafè-yo, yo té ka twiyi an ti branch grenn légliz , yo té ka alé adan an katkwazé, yo té ka pitjé an ti lorézon, épi yo té ka pati-alé. Sé té an manniè démaré kòyo. Lamaway té ka paran lavol.
Timtim-lan ka sèvi mwen an zimaj. An zimaj pou testifié komkwa Kay Lanng Kréyol La sé an kont pou lanng kréyol nou an.
Wi !!! Kay Lanng Kréyol La Nésésè !
Poutjipas, Kay Lanng kréyol La pé rendé nou, andwa rendé nou touvé an larel ki larel pou palantjé lanng kréyol la. Kay Lanng Kréyol La sé an périsil pou lanng kréyol la.
Kay Lanng Kréyol La ké rendé nou vansé douvan asou késion matjay-la(graphie). Di mwen ka di sa la a, mwen pa ka débliyé bidim travay-la GÉREC fè ya. Pies pa ! Kantékant épi zot, mwen ka viré di GÉREC granmèsi. Abo travay-tala fet, an ladispay (dispersion, manque de consensus) ka va anlè manniè matjé lanng-lan.
Pou mwen, késion matjay-la opami prem katjil nou adwa fè pou abrijé (protéger) lanng-lan jòdi-jou. Fok nou pran dapiyan asou travay GÉREC -la pou nou vansé douvan. Vansé douvan sé mennen Moun ka sèvi épi lanng-lan konnet travay-tala. Foda ké fè moun konnet li pizanpi, èvek, fok nou kontinié bat asou travay ki potoko menyen. Lanng-la bizwen an manniè matjé ki plonbé létjè.
An matjay ki plonbé létjè ka pèmet an lanng fidjiré an manniè kam anba zié-nou, kisiswa nan liv pou lanseyman, réklam, liv matjez ek matjè, nan laminitrasion,transbòdaj, kisasayésa ankò.
Matjay-la sé an mada mach néchel pou ladivini tout lanng.
Lè manniè matjé ya ké fè yonn, tout sé mo lanng kréyol la ké fè menm larel pou nou tout. Fok nou éyisi katel-tala. Annou bwaré fos ek lespri pou nou travay asou an grafi dapré an menm prensip, dapré an menm larel. Kay Lanng Kréyol La pé rendé nou fè sa. Nou kapab sa ! Annou anlarélé (unifier ) mod matjé lanng kréyol nou an !
An menm prensip matjé ka rann lanseyman lanng-la ek mémwèzans (aisance mnésique) lanng-lan pi fasil. Annou sonjé sé timenmay-la !
An menm larel matjé ké pèmet lanng-lan antré nan liméwik-la san bada kò’y.
An menm mod matjé ké rendé nou touvé zouti teknolojik pou tretman otomatik lanng-lan : korektè otomatik, transbòday…
Pianotay lanng-la anlè klavié alfaliméwik-la ké flouz.
An matjaj bien réglé ka pèmet fiksé sé mo vokabilè espésializé a ek sé mo nef la kon sé mo nouvo a. Lamodennté pé ké tèbolizé lespri-nou.
Sé teks-la ké asiré Fos Listwè pep -la pi fasil. Mwen ka palé di Sians Pep-nou. Mwen ka palé di Lantopolojik Pep-nou. Mwen ka palé ki Kwèyans Pep-nou. Mwen ka palé di Loralité Pep-nou.
Sé lantoupriz-la, sé enstitision-wan ké pé monté ranjman langannik yo an manniè katalog.
Douvan lanng-lan ki ka donminé ya, menm grafi-ya ké sèvi nou an bel zouti lenndò (flambeau) pou lafimasion lidantitè-nou. An lanng sé an ferman.
An menm mod matjé ké gonflé-monté estati lanng-lan kréyol, toupannan i ké dévoplé Litérati’y.
Lanng kréyol ké pi djok douvan tout dot lanng.
Manniè matjé a ké asiz lanng-lan adan an pozision sosiolengwistik pi djok. Lanng kréyol la ké pé antré la ou ké antré a san matjilpa dé pié’y.
Sa ké valorizé nou, Kéwolez ek Kéwolè, davrè sa ké gonflé santiman-an nou épi lanng kréyol nou an.
Grafi-ya ké modifié estati politik lanng-lan.
Sa ké rendé nou palé an manniè pi wototo asou zafè lanng matèniel, lanng matrisiel, lanng lanseyman, lanng anséyé.
Pawol dèyè pòkò palé !
Tousa pou di an lanng sé pa anni an zouti pou konminitjé. An lanng sé an manniè konsivwè. An lanng ka ban nou kapabité (capacité) rézisté adan Lanmounité-nou.
An lanng ka ban nou kapabité atjéyi dot lanng. Mwen ka palé di transbòday. Tousa ka pi djok lè manniè matjé a létjè.
Lè mwen ka di sa, mwen ka sonjé an zélev-mwen adan sa yo ka kriyé Enstitision Espésializé. Mwen ta ka ouvè lespri-yo asou zafè « Kréyol-Fransé » a. Mwen mandé yo sé koumanniè yo té di « Son chapeau est trop petit pour lui. »
Zélev-la mwen ka palé zot la a fè mwen pou larépons : « I ni trop chapo pou tet. » Mwen rété estébékwé douvan lanmanniè zélev tounen lanng matrisiel li pou touvé konsivwasion-tala (conceptualisation).
Fok nou mennen tjanmay-nou anlè wotè jonglay lespri-tala.
Swat ! An menm larel matjé ka rann transbòday-la pi flouz.
Annou batjé abò GIP-nou an !
Mèsi La CTM !
Mèsi Misé li Prézidan Lèzékitif !
Mèsi li Prézidan Lasanblé !
Mèsi Man Casimirius !
Mèsi Man Monrose !
Mèsi Misié Mikayel Hilpron
Mèsi Man Kristin Jeanne !
Mèsi Man Minéla Duzerol !
Mèsi Misié Wobè Damoiseau !
Mèsi Gangan Jan Bernabé !
Péyi-a ka gloriyé Zot tout la !
Toujou sonjé nou tout la sé lésans pou GIP-la !
Vous auriez donc dû écrire :le transport ,"un des secteurs mal géré par les Nègres "
Lire la suite
...veut-il dire "BIEN GERER" ? Lire la suite
(voir ligne 34)
...avec l'immense succès que l'on sait ...
Lire la suite
Malgré les efforts surhumains produits pas le cerveau du commentatmenteur précédent ,le papilloni Lire la suite
C'est TOI, bouffon, qui a parlé de "polygamie", profitant à nouveau de l'occasion pour attaquer l Lire la suite
Deux exemples cumulés de la perversité mentale de sa Majesté Enculé 1er ,le Roi des cons vulgair Lire la suite
..an péyi afritjen yo ka kriyé Tanzani. Lire la suite
Pour l'instant c'est la Thaïlande qui réagit, d'ailleurs ils ont voté une loi.
Lire la suite
...plusieurs femmes, conard ! Et en dialecte négro ça s'appelle des "fanm-déwò". Lire la suite