An tan moun Trinidad té ka palé kréyol

Rubrique

  Ni pliziè bagay nou pa sav parapot a Trinidad.

  Kontel, nan 19è siek-la ek jis nan sé lanné 1930 la, lang ki té pli fò, pli djok, pli mapipi adan péyi-tala, sé té lang kréyol la. An kalté kréyol ki té pres menm-parey (identique/ épi tala nou ka palé Matinik la. Lang anglé-a té dèyè menm nan lépok-tala ek kontel (par exemple/for example)  sé kréyol sé chantè kalipso a té ka sèvi. Déziem bagay nou pa konnet non pli sé ki sé atè Trinidad yo matjé primié gramè lang kréyol la. Moun-la ki fè'y la sé an nonm yo té ka kriyé John Jacob Thomas ek liv-li a sé The Theory and Practice of Creole Grammar (1869). 

   Men, anmizi-anmizi, kréyol koumansé bat dèyè ek jòdi-jou, sé anni adan dé sèten piti konté kon Maraval ek Mòn Koko viékò ka kontinié palé'y, moun ki ni plis ki 70 lanné asou tet-yo kon nou pé wè'y adan vidéo-a ki anba artik-tala. Erez-di-bonnè (heureusement/fortunately), ni jenn moun ki koumansé défann lang-lan akonté di sé lanné 1980 an ek atè Linivèsité Trinidad ni langis ki ka anséyé'y kontel Jo-Ann Ferreira. Ni militan kréyol ka chaché défann li pou disparet pa anni pwan'y toutafetman kon Nnamdi Hodge. Yo ka montré timanmay konnet li, yo ka fè liv, flim, vidéo kisasayésa (etc...)...

   Sitiasion lang kréyol la ka montré nou an bagay : si an pep pa ka défann lang-li, si i pa ka gloriyé'y (célébrer/to celebrate), enben, i ké tjilé, tjilé, tjilé jiktan pèsonn pé ké konnet li ankò. Fok pa moun Matinik ek Gwadloup konpwann sa pé pa rivé  yo ! Kréyol sé bwet-nwè kilti-nou kon an sosiolangis gwadloupéyèn, Dany Bébel-Gisler, té ka di kivédi (c'est-à-dire/that is to say) lè an avion chapé-tonbé, sel bagay ka pèmet nou konpwann sa ki pasé sé lè ou ka ouvè bwet-nwè'y (black box)

   Epi fok pa nou janmen bliyé ki nan 19è sik-la ek lanmwatié 20è la, kréyol té 2è lang yo té ka palé plis apré lang panyol adan bannzil (archipel/archipelago) karayib-la dépi la Lwiziàn pou rivé jik La Guiyàn. Sé té an zouti ki té ka lianné (relier/to relate) nou, Lwizianè, Ayisien, Gwadloupéyen, Dominitjen, Matinitjé, Sent-Lisien, Grènadien, Trinidadien ek Guiyanè. 

   Kidonk nou pa andwa kité lang-tala disparet an pies kalté manniè !

Connexion utilisateur

Commentaires récents

  • Ibrahim Traoré, chef d'état du Burkina-Faso : "Au nom du peuple africain, au nom des peuples opprimés, je dis "Gaza vivra !"

    @Lidé :Super , j'attendais ce genre de réponse....

    troyag

    09/06/2026 - 12:15

    J'en étais sûr .....Je savais que ce genre de réponse allait venir ...et tu es tombé/e en entier Lire la suite

  • Ibrahim Traoré, chef d'état du Burkina-Faso : "Au nom du peuple africain, au nom des peuples opprimés, je dis "Gaza vivra !"

    prenez du sirop et toussez fort

    @Lidé

    09/06/2026 - 11:46

    la chine a sorti 800 millions de personnes de la pauvreté sans démocratie,
    Lire la suite

  • Ibrahim Traoré, chef d'état du Burkina-Faso : "Au nom du peuple africain, au nom des peuples opprimés, je dis "Gaza vivra !"

    Traoré-la-vermine montre son vrai visage

    troyag

    09/06/2026 - 08:48

    Seuls ses salauds de complices ne voyaient pas l'évidence : le macoute Traoré ,confortablement in Lire la suite

  • La foule présente au premier meeting de Mélenchon a représenté "la Nouvelle France"

    J'AI VOULU VOUS REPONDRE, LIDE...

    Albè

    09/06/2026 - 08:40

    ...quand je suis tombé sur cet article de FONDAS. Lire la suite

  • La foule présente au premier meeting de Mélenchon a représenté "la Nouvelle France"

    fondas à peur des racistes?

    @Lidé

    09/06/2026 - 01:34

    Pourquoi tous ces articles pour démontrer qu'il n'y a pas de grand-remplacement?
    Lire la suite

  • La foule présente au premier meeting de Mélenchon a représenté "la Nouvelle France"

    Ca va pas la tête ?

    troyag

    08/06/2026 - 18:48

    L'expression "français de souche " se touve dans l'article de base (ligne 9) ,voilà cette ligne : Lire la suite

  • La foule présente au premier meeting de Mélenchon a représenté "la Nouvelle France"

    VA TE FAIRE ENCULER AVEC...

    Albè

    08/06/2026 - 18:21

    ...ton "de souche" ! T'es de quelle souche toi ? De la souche mulatomicrobienne ? Lire la suite

  • La foule présente au premier meeting de Mélenchon a représenté "la Nouvelle France"

    Petite erreur arithmétique

    troyag

    08/06/2026 - 16:32

    C'est la population TOTALE de la Fce qui est d'environ 69 millions de personnes ,toutes génératio Lire la suite

  • île aux fleurs ou île des pleurnichards ?

    autoanalyse ?

    @Lidé

    08/06/2026 - 15:12

    le divan c'est pour quand ?

    Lire la suite
  • île aux fleurs ou île des pleurnichards ?

    Bien vu Frédéric C...

    troyag

    08/06/2026 - 13:16

    Les différences dans les modalités des colonisations françse et anglaise pourraient expliquer l'a Lire la suite