Sé anni kréyol sé Neg-la té ka palé

Rubrique

    Toupatou Matinik nou ka gloriyé (célébrer) goumen gangan-nou (ancêtre) mennen pannan pasé twa siek pou rivé pété chenn-yo ek sòti anba lopsion ladjoukann (esclavage). 

     Nou ka fè swaré bèlè, konférans asou listwè, pies téyat, espozision penti kisasayésa..., bagay ki bel ek ki fò toubannman. Men, nou pres toujou ka bliyé apiyé asou an bagay : sé té anni kréyol éti sé djouk-la (esclave) té ka palé. Bétjé ek moun koulè lib té ka palé dé lang, fwansé ek kréyol, men Neg, laplipa Neg, sé yon sel lang yo té konnet. Sa yo kriyé "zépon natirel"-yo. Fout pawol-tala bel ! I ka montré nou antouléka ki abo Bétjé ek Milat té ka tiré méprizasion ba kréyol an tan ladjoukann té ka woulé, sé Neg-la, okontrè, té jaja lang-yo. Sé adan'y yo té ka rakonté kont, chanté bèlè, vréyé titim-bwa-chech alé ek soutou, palé tou lé jou, bokanté pawol tou lé jou.

    Sé anni (seulement) apré labolision ladjoukann ki yo mété adan tet Neg ki kréyol sé pa an lang, ki i sé an patwa, an bagay ki sal el vilgè. Aliénasion-tala woulé di 1848 a 1970 apochan (à peu près) lè an bann matjè (écrivain) désidé sèvi épi kréyol pou poem, pies téyat, roman kisasayésa...Lè yonndé langannis (linguiste) kontel Jean Bernabé koumansé djoubaké (s'employer à) pou ba lang-la an lékriti, an gramè ek an diksionnè. Sé kréyolis-tala bat tou (aussi) pou fè kréyol rantré adan lékol ek linivèsité épi soutou mennen Léta fwansé a kréyé konkou pou sa rikrité pwofésè kréyol (CAPES, Agrégation).

   Apré sa, kréyol anni rantré toupatou : adan légliz, laradio ek latélé, asou panno piblisitè kisasayésa...Kréyol matjé nou lé di ! Davwè (parce que) sa ki pòtalan (important) sé ki lang-nou vini an lang nou ka matjé pa selman pou fè liv men adan lavi tou lé jou nou. An lang ki tout Matinitjé konnet li ek matjé ! 

   Si zot wè nou rivé fè sa, sé pli bel gloriyé nou pé rann zanset-nou ki goumen kont ladjoukann. 

Connexion utilisateur

Commentaires récents

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    AKAN ?

    Albè

    24/10/2026 - 16:47

    Prèmié moun ki rayi kò-yo sé Negdafrik pis lang akan pa lang ofisiel pies péyi afritjen. Lire la suite

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    "Sakré bann ipokrit ki nou yé"

    Daniel

    24/10/2026 - 15:53

    Sa dwet vre,
    menm si man pa dakò di ki sa ki rete suiv mouvman-an se ipokrit.

    Lire la suite
  • Rodrigue Petitot (RPPRAC) démolit Elie Domota (LKP)

    POUKI SE SENDIKA-A...

    Albè

    24/10/2026 - 07:48

    ...pa ka anni batjé adan mouvman lari-a (RPPRAC) menmsi sé pa yo ka mennen'y ? Lire la suite

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    "GAOU", "NIATA"...

    Albè

    24/10/2026 - 07:45

    Sé pa pawol matinitjé ki la kidonk man pé pa réponn ou ! Lire la suite

  • Rodrigue Petitot (RPPRAC) démolit Elie Domota (LKP)

    Sans commentaires

    Daniel

    23/10/2026 - 15:40

    Mèsi, man pa te okouran le dènye pawòl. Sa te pou rive jik la.
    Lire la suite

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    Sete an blag

    Daniel

    23/10/2026 - 10:03

    Quoique.
    Menm si yo pa li Fondas Kreyol, yo pa kouyon. Ki mannyè yo ka di:
    Lire la suite

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    ALIGNEURS...

    Albè

    22/10/2026 - 20:10

    Man pa kwè ni anlo moun ka li FONDAS KREYOL. Arété rakonté KOUYONNAD ! Lire la suite

  • L'incendiaire "présumé" de la mairie de Limoges n'est ni un Mohamed ni un Mamadou

    "................"

    yeg

    22/10/2026 - 15:56

    Pourquoi le mot "présumé" du titre est-il entre guillemets ? Lire la suite

  • Ki koté lo moun-tala pasé ?

    ..."led adan konpowtasion-nou" ?

    Daniel

    22/10/2026 - 14:35

    Pétet pas yo vini malen, afòs li Fondas Kreyol lanne passe.
    Lire la suite

  • Bracages à Fort-de-France : "...s'exprimant en créole saint-lucien"

    C'EST TOI LE PREMIER DELINQUANT !

    Albè

    21/10/2026 - 11:10

    Tu mériterais qu'on t'arrache ta gueule d'Oncle Tom et de négro aliéné. Lire la suite