An tan moun Trinidad té ka palé kréyol

Rubrique

  Ni pliziè bagay nou pa sav parapot a Trinidad.

  Kontel, nan 19è siek-la ek jis nan sé lanné 1930 la, lang ki té pli fò, pli djok, pli mapipi adan péyi-tala, sé té lang kréyol la. An kalté kréyol ki té pres menm-parey (identique/ épi tala nou ka palé Matinik la. Lang anglé-a té dèyè menm nan lépok-tala ek kontel (par exemple/for example)  sé kréyol sé chantè kalipso a té ka sèvi. Déziem bagay nou pa konnet non pli sé ki sé atè Trinidad yo matjé primié gramè lang kréyol la. Moun-la ki fè'y la sé an nonm yo té ka kriyé John Jacob Thomas ek liv-li a sé The Theory and Practice of Creole Grammar (1869). 

   Men, anmizi-anmizi, kréyol koumansé bat dèyè ek jòdi-jou, sé anni adan dé sèten piti konté kon Maraval ek Mòn Koko viékò ka kontinié palé'y, moun ki ni plis ki 70 lanné asou tet-yo kon nou pé wè'y adan vidéo-a ki anba artik-tala. Erez-di-bonnè (heureusement/fortunately), ni jenn moun ki koumansé défann lang-lan akonté di sé lanné 1980 an ek atè Linivèsité Trinidad ni langis ki ka anséyé'y kontel Jo-Ann Ferreira. Ni militan kréyol ka chaché défann li pou disparet pa anni pwan'y toutafetman kon Nnamdi Hodge. Yo ka montré timanmay konnet li, yo ka fè liv, flim, vidéo kisasayésa (etc...)...

   Sitiasion lang kréyol la ka montré nou an bagay : si an pep pa ka défann lang-li, si i pa ka gloriyé'y (célébrer/to celebrate), enben, i ké tjilé, tjilé, tjilé jiktan pèsonn pé ké konnet li ankò. Fok pa moun Matinik ek Gwadloup konpwann sa pé pa rivé  yo ! Kréyol sé bwet-nwè kilti-nou kon an sosiolangis gwadloupéyèn, Dany Bébel-Gisler, té ka di kivédi (c'est-à-dire/that is to say) lè an avion chapé-tonbé, sel bagay ka pèmet nou konpwann sa ki pasé sé lè ou ka ouvè bwet-nwè'y (black box)

   Epi fok pa nou janmen bliyé ki nan 19è sik-la ek lanmwatié 20è la, kréyol té 2è lang yo té ka palé plis apré lang panyol adan bannzil (archipel/archipelago) karayib-la dépi la Lwiziàn pou rivé jik La Guiyàn. Sé té an zouti ki té ka lianné (relier/to relate) nou, Lwizianè, Ayisien, Gwadloupéyen, Dominitjen, Matinitjé, Sent-Lisien, Grènadien, Trinidadien ek Guiyanè. 

   Kidonk nou pa andwa kité lang-tala disparet an pies kalté manniè !

Connexion utilisateur

Commentaires récents

  • Derrière la diabolisation de Mélenchon, la haine du "bougnoule"

    C'EST TOI...

    Albè

    28/02/2026 - 13:15

    ...qui a vanté "les découvertes scientifiques des Européens", conard ! Lire la suite

  • Derrière la diabolisation de Mélenchon, la haine du "bougnoule"

    Une bonne partie des Muslmans rejette la créolisation.

    yug

    28/02/2026 - 10:59

    Aujourd'hui en 2025 ,une partie des Musulmans en Fce est hostile à la créolisation car ils refuse Lire la suite

  • Derrière la diabolisation de Mélenchon, la haine du "bougnoule"

    "ENSEIGNEMENTS SCIENTIFIQUES"

    Albè

    28/02/2026 - 10:42

    T'es IGNARE au point de ne même pas connaitre le concept de "Temps long" pourtant largement expli Lire la suite

  • Derrière la diabolisation de Mélenchon, la haine du "bougnoule"

    Tebboune est résolument hostile à la créolisation

    yug

    28/02/2026 - 10:08

    La preuve: tout comme son homologue et complice tunisien qui lui a servi d'exemple ,il a foutu à Lire la suite

  • L’ATTAQUE RUSSE EST CONDAMNABLE MEME SI LA POLITIQUE IMPERIALE DE L’OCCIDENT EN EST LA CAUSE

    LIRE ?

    Albè

    28/02/2026 - 10:02

    Selon une enquête IFOP, 87% des lecteurs sur le Net ne lisent que les titres des articles et les Lire la suite